آنچه امید می رود در افق نه چندان دور سده چهاردهم شمسی از فراز نماد پایتخت ایران (برج آزادی) دیده شود، حاصل تلاشی است که در همین سال ها برای جایگزینی سوخت پاک آغاز شده است. سی.ان.جی مخففی برای واژه گاز طبیعی فشرده شده و توضیحی است برای آسمان بی دودی که دوست داریم بر فراز شهر ببینیم.کشورمان با هدف عرضه سوختی ارزان و نیز جلوگیری از آلودگی بیشتر هوا توانسته است مصرف گاز سی.‌ان.‌جی در سبد سوختی خود را در چهار سال گذشته به ۱۴ برابر افزایش دهد و از نیم به هفت درصد برساند.در چهار سال گذشته حدود 18 هزار میلیارد ریال در توسعه شبکه گازرسانی سی.ان.جی کشور سرمایه‌گذاری شده است و اگر در مقایسه با تعداد خودروهای گازسوز و جایگزینی مصرف بنزین به جایگاه حساب ساده‌ای داشته باشیم، حدود 34 هزار میلیارد ریال در واردات بنزین صرفه‌جویی داشته‌ایم و این نشان می‌دهد که هنوز فرصت‌های بسیار زیادی برای صرفه‌جویی در بخش واردات بنزین داریم.با این حساب توسعه صنایع سی.ان.جی، می‌تواند کشور را از یک کشور وارد کننده فرآورده‌های نفتی به یک کشور صادر‌کننده در پایان برنامه پنجم توسعه برساند.بر اساس پیش بینی ها قرار است سهم سی.ان.جی در سبد سوختی کشور به بیش از 30 درصد افزایش یابد و سوخت دیزل سبک نیز به سبد سوختی کشور اضافه شود.این روزها وقتی از کنار جایگاه‌های سی.ان.جی می گذری، می‌توانی صدای آه در صف‌مانده‌هایی را بشنوی که زیر لب می‌گویند "کی این صف‌ها کوتاه خواهد شد، خدا می‌داند..."اما دولت برای رفع این مشکل بیکار ننشسته است و برای کاهش این صف ها با وجود دادن امتیازهای مختلف به جایگاه‌داران (مانند فروش 80 تومانی هر متر مکعب گاز)، جایگاه‌های ویژه تاکسی و خودروهای عمومی را راه‌اندازی کرده است تا شاید فرجی حاصل شود.طبق قانون برنامه چهارم توسعه کشور (ماده 22 - بند ج) قیمت سی ان جی باید 40 درصد قیمت بنزین باشد؛ اگر قیمت بنزین آزاد بیشتر شود، قیمت سی ان جی هم افزایش می یابد.اگر بخواهیم از این پس جایگاه های سی.ان.جی را با صف های کوتاه ببینیم یا باید به بخش خصوصی کمک بلاعوض بدهیم تا کار خود را توسعه دهد یا قیمت سی.ان.جی را افزایش دهیم.

آیا افزایش قیمت تنها راه بهبود وضع سی.ان.جی است؟

اصلاح قیمت سی ان جی، جدای از آثار تورمی کوتاه مدت، اشتیاق بخش خصوصی برای حضور در این بخش را بیشتر می کند و این موضوع می تواند به کوتاه شدن صف‌ها و حتی از میان رفتن آنها کمک کند.هم اکنون اگر آورده بخش خصوصی برای احداث جایگاه سی.ان.جی زمین و تاسیسات باشد، دولت تجهیزات جایگاه سی.ان.جی را به صورت رایگان در اختیار این بخش قرار داده و در کنار آن برخی مصوبات دیگر را نیز مانند اجازه ساخت 20 درصد محیط جایگاه برای فعالیت های تجاری و پرداخت اقساط آب بها و برق بهای این گونه جایگاه ها که در حال انجام است، وجود دارد؛ از این رو افزایش قیمت "سی ان جی " تنها راه افزایش مشارکت بخش خصوصی در این زمینه نیست.بر این اساس افزایش سهم سی.ان.جی در سبد سوختی کشور نیازمند بستر سازی های لازم و ساخت جایگاه های سی ان جی است که در همین رابطه سال گذشته 399 جایگاه عرضه سی ان جی در کشور به بهره برداری رسید که این تعداد معادل کل جایگاه های بهره برداری شده سی ان جی در سال های گذشته بوده است.روزانه بیش از 66 میلیون لیتر بنزین در کشور مصرف می‌شود که درصدی از این مصرف به کاربردها و رفع نیازهایی اختصاص یافته است اما به دلیل قیمت 100 تومانی بنزین، برای مصرف‌کننده به صرفه شده است و قطعا اگر قیمت بنزین به مرز قیمت واقعی برسد، چنین کاربردهایی برای بنزین اتفاق نیفتاده و مصرف‌کنندگان ایرانی سایر سوخت ها همچون گاز را جانشین بنزین خواهند کرد.

ایران آرمیده بر بستر دومین ذخایر بزرگ گاز جهان

درست است که ایران روی دومین ذخایر بزرگ گاز دنیا آرمیده و بنا بر ملاحظاتی استفاده از گاز سی.ان.جی برای دولت راهی کاملاً اقتصادی است، اما برطرف ساختن موانع اجرایی بهره‌برداری این پروژه در شرایطی که انبوهی از خودروها را به شبکه خود وارد کرده است، راهبردی دیگر طلب می‌کند.ظرفیت لازم برای سوخت‌رسانی به خودروهای دوگانه‌سوز کشور افزون بر 15میلیون مترمکعب است؛ این در حالی است که هم‌اکنون مجموع خودروهای دوگانه‌سوز کشور از جایگاه‌های موجود، روزانه بین 6تا هشت میلیون مترمکعب گاز دریافت می‌کنند و سوخت‌رسانی مطلوب به این تعداد خودرو نیازمند ساخت حدود یک هزار جایگاه سی.ان.جی دیگر است.نبود تعداد جایگاه‌های متناسب با تعداد خودروهای گازسوز، افت فشار گاز در ایستگاه‌های سوختگیری، صف‌های طولانی، قطع برق، محدود بودن ظرفیت کپسول‌های خودروها همه آزمون و خطاهای این سوخت است.قیمت اندک فروش این گاز در جایگاه‌ها در قیاس با کشورهای هم تراز منطقه، پایین بودن شاخص جذابیت صنعت به نسبت صنایع هم تراز نفت، گاز و پتروشیمی، هزینه‌های اجرایی سنگین ساخت جایگاه‌ها شامل هزینه‌های ساختمانی، تأسیسات، مکانیکال و الکتریکال و زمان‌بری ساخت پروژه‌های سی.ان.جی، پرداخت سنگین حق انشعابات برق و گاز با هزینه‌های ماهانه بالا، پایین بودن نرخ سودآوری و سرمایه‌گذاری ساخت (به طور میانگین بین 20 تا 25 درصد) از جمله دلایل تمایل نداشتن بخشی خصوصی به سرمایه‌گذاری در پروژه های سی.ان.جی با وجود فعالیت‌های گسترده متولیان سی.ان.جی برای ترغیب بخش خصوصی است.

سی.ان.جی سوختی ایده‌آل

گاز مایع در آخرین سال‌های دهه 70 از صندوق‌های خودروها رخت بربست و جای خود را به کپسول‌های گاز طبیعی فشرده داد. سی.ان.جی که هنوز یک دهه هم از حضورش نگذشته، امروزه به عنوان خوراک جدید خودروهای ایرانی تبدیل شده است.گاز طبیعی فشرده شده(سی.ان.جی) یکی از مناسب‌ترین و در دسترس‌ترین جانشین‌های بنزین به شمار می‌آید، به‌ویژه در ایران که ۱۷۰ سال دیگر هم گاز طبیعی خواهد داشت، سوختی ایده‌آل است که در صورت گسترش مصرف، کشور را از واردات بنزین بی‌نیاز می‌سازد.این گاز را می‌توان تمیزترین سوخت فسیلی کنونی جهان در نظر گرفت، زیرا به طور عمده فقط بخار آب و دی اکسید کربن تولید می‌کند. دمای احتراق خود به خود گاز طبیعی 649 درجه سانتی‌گراد است که 315 درجه سانتی‌گراد بالاتر از دمای خود اشتعالی بنزین است.گاز طبیعی فشرده شده هم اکنون سوختی قابل استفاده در خودروهاست و نسبت به بنزین مزیت‌ها و معایبی دارد. این سوخت اکتان بالایی دارد، تمیز می‌سوزد، قابل انداز‌ه‌گیری است و معمولاً میزان تولید گازهای خروجی آن پایین است، اما فراگیری آن نیازمند ارتقای دانش فنی،‌ تولید خودروهای با راندمان بالاتر و ایجاد شبکه وسیع عرضه در سراسر کشور است.سی ان جی مانند کوه یخ شناوری است که موارد استفاده آن هنوز به طور کامل مشخص نیست اما وقتی در اخبار می‌خوانیم که قطری‌ها هواپیمایی را با سوخت سی ان جی به پرواز در آورده‌اند، آنگاه به حقیقت این که قرن 21،‌ قرن گاز است، بیشتر پی می‌بریم.
منبع: شانا، جواد اصغری